ه‍.ش. ۱۳۹۴ شهریور ۱۱, چهارشنبه

به بهانه سالروز درگذشت «مرد تنها»: روایت یک دوست قدیمی از فرهاد

متن زیر، یادداشت و روایتی از حمید کاظمی، دوست و همراه روزهای پایانی زندگی فرهاد مهراد، خواننده فقید موسیقی پاپ ایران است که در سالمرگ او منتشر می شود.
روزنامه شرق آورده است: در روزهای پایانی زندگی فرهاد، نام یک دوست و همراه او مطرح بود. همه نام حمید کاظمی را به عنوان وکیلش می شنیدند که کارهای ایشان در پاریس را مدیریت می کند و یاور خانواده فرهاد در همه مراحل است. بعد از درگذشت فرهاد هم، کاظمی رتق وفتق امور انتشار آثار فرهاد را برعهده گرفت و چندی همه کارها را پیش برد اما بعدتر نام های دیگری به عنوان وکیل مطرح و موضوع جایزه فرهاد پیش کشیده شد و همچنین اتفاقات دیگری افتاد که او، در نهایت احترامی که برای فرهاد و خانواده اش قائل بود، در سکوت از همراهی شان کنار کشید و نامش کمتر شنیده شد.
اما بنا بر خبری که حمید کاظمی به «شرق» داده است، دوباره از طرف خانواده زنده یاد فرهاد مهراد با ایشان تماس گرفته، دیدارها و توافقاتی انجام شد که باز این دوست و عاشق فرهاد وکالت و پیگیری کارها و آثار فرهاد را بر عهده گیرد. این اقدامات بعد از این انجام شد که برخی سوءاستفاده ها از طرف برخی ناشران و افراد حقیقی و حقوقی انجام شده و کاظمی قول داده است به زودی و بعد از پیگیری های قانونی و مستند، در یک مصاحبه مفصل، پرده از این سوءاستفاده ها بردارد و روند کارهای تازه ای که در کنار خانواده فرهاد برای ماندگاری یاد و آثار این هنرمند تکرارنشدنی انجام خواهد داد را تشریح کند.
او این یادداشت را پیش تر از این نوشته که بیشتر یادآور شکل آشنایی و دوستی اش با این هنرمند فقید است:
حدود سال های دهه ۵۰، ترانه «شبانه» احمد شاملو را با صدای فرهاد شنیدم.
هیجان، امیدواری، سؤال، ابهام، تردید، ملغمه ای تلخ و شیرین ایجاد کرده بود. حال عجیبی داشتم و شب از نیمه گذشته و در پی سردرگمی وسیعی که احساس خوب و بد را توأمان می داد:
نگاه کن مرده ها به مرده نمی رن!
حتی به شمع جون سپرده نمی رن!
شکل فانوسی که اگه خاموشه!
واسه نفت نیست هنوز یه عالم نفت توشه!
آن شب تا صبح به طور مداوم، صفحه گرامافون را زیر سوزن گرامافون گذاشتیم و بار ها گوش دادم. روز بعد، در پی شکسته شدن صفحه گرامافون - که خواب از چشمان اعضای خانواده ربوده بود - توسط پدرم‏، دنبال تهیه صفحه ای جدید بودم که متوجه شدم آنها را از بازار جمع آوری کرده بودند.
شنیدن زوزه گرگ. در تیتراژ آغازین آهنگ و شاید برای اولین بار در تاریخ آهنگ سازی در ایران و صدای فرهاد که از تیرگی و تاریکی خانه ها و بسته بودن و شکستن طاق ها می گفت و همراهی صدای ساز ابو آ که به ندرت در آهنگ سازی طراحی می شد (آن هم به عنوان صدای اصلی) تصویری ملموس و واقعی از زندگی هایی می داد که زیر پوست شب نهان و بازتابش در قالب ادبیات و هنر جرم محسوب می شد.
دوره نوجوانی حدود ۱۲ – ۱۳ سالگی دوره شکل گیری و انتخاب راه و رسم زندگی من و خیلی ها مثل من محسوب می شد.
صرف نظر از عواقب تأثیرات روشنگرانه هنر در جوامعی با فقر فرهنگی وسیع و صرف نظر از اظهار نظر مثبت یا منفی درباره نتایج و عواید افکار روشن و سازنده بانیان و پیروان و هواداران تغییر و سازندگی، معتقدم که: ارتقای جوامع از آغاز پیدایش تاکنون، چه بخواهیم و چه به هر شکلی نخواهیم، چه دیر و چه زود، باوجود محدودیت ها و … ، خارج از اختیارات ما به صورتی اجتناب ناپذیر، در جریان بوده و هست. طبیعی ا ست آنان که به قول برتولت برشت می گویند: «نه»، مخالف جریان رود شنا می کنند و نان به نرخ روز نمی خورند و به هر سازی نمی رقصند، در این روند تنهایند و دردآلود و …!
طبیعی ا ست و پیدایش و رشد و ظهور آنان نیز اجتناب ناپذیر چرا که «تنها توفان است که فرزندان ناهمگون می زاید.».
هنر در قالب فیلم و سینما، شعر و ترانه، آهنگ و موسیقی، نقاشی و نویسندگی، همواره نقش و وظیفه متفاوتی ایفا می کند. هنر به موازات وظیفه تجاری و کسب درآمد یا سرگرم سازی یا منحرف سازی افکار از درک وقایع و حقایق و غوطه ور سازی در فضای «هرچه باداباد»، گه گاه و در مواردی غالبا وظیفه بیان و تصویر گری از دنیایی بهتر و انسانی تر برای جوامع را عهده دار می شود و به ارمغان می آورد.
ما همه ویکتور  خارا را می شناسیم و افرادی از این گونه را (از هنرمندان ایرانی به دلیل اینکه جانبداری تلقی نشود و سوءنظر و تفاهم به وجود نیاورد، امتناع می کنم). فرهاد نیز از این گونه بود و هست. یک بار در یک دیدار خیلی کوتاه چند دقیقه ای، در حالی که بغض گلویش را می فشرد و سرش را تأسف بار تکان می داد و لبخندی تمسخرآمیز بر لبانش جاری بود، گفت: «نمی خوان بفهمن، من خواننده نیستم! من، …»
حذف گفته ها (…) از نگارنده به خاطر تواضعی بوده که در کلام فرهاد حس کردم. دقیقا فرهاد معتقد به رسالت و تعهدی بود که بسیار بالاتر و مهم تر از خواندن یک شعر انتخابی یا فرمایشی یا سروده شده برای چشم و ابروی این و آن، می نمود و  درصدد ادای دین به این وظیفه و تعهد بود که می خواند!
قبل از اینکه بخواند، با دقت و موشکافی می جست، انتخاب می کرد، تغییرات لازم در شعر را می داد و با قدرتی در ادای کلمات با هجی کامل، در انتقال معانی و مفهوم واقعی آنها تأکید می ورزید. بسیاری از ما ، با کار های فرهاد و هنرمندانی از این گونه، قدرت درک و تجزیه و تحلیل وقایع و حقایق را یافتیم و بزرگ شدیم و به شناختی روشن تر و جامع تر رسیدیم. از این روست که خیلی از ما، استادان واقعی مان را هیچ گاه فراموش نکرده و نمی کنیم. زندگی امروز را، ساختار فکری و اخلاقی امروز را، مدیون مدرسان روز های شکل گیری خود می دانیم و با آن خاطرات خوشیم و به نوستالژی آن روز ها، دلخوش و سرمستیم.
از اینکه یاد گرفتیم با هر سازی، نرقصیم، از اینکه یادمان داد که «خم نه و در هم نه و کم هم نه که می باید با هم باشیم» و … هر چند در دل تاریکی که باغچه های سرد از راه می رسد، هنوز و هر چقدر از اینکه به انسان و به زندگی انسانی می اندیشیم، خوشحالیم و دلشاد.
با صلیبم، به قله قلب انسان صعود می کنم
ای خداوند،  ای خداوند.
بگذار، تا صلیبم را بستایم
هر قدر در درک و شناخت کار های فرهاد و هنرمندان همکار در خلق آثار او تفکر و تعمق می کنی، گویی رساله ای  داری که  هزاران بار آن را دوره می کنی و هیچ گاه خسته نمی شوی، با عشق وافر و رغبت فراوان این کار را لحظه به لحظه تکرار می کنی! در همه لحظات کار و زندگی، صدای فرهاد به طور خودکار در ذهنم می پیچد و راه و روش درست را برایم بازگو می کند. مثل همین لحظه که همراهی و هم صدایی اش را با خودم حس می کنم که می گوید:
من دلم سخت گرفته ست
از این میهمان خانه میهمان کش، روزش تاریک
که به جان هم نشناخته، انداخته است
مشتی ناهوشیار
به عنوان حادثه بد یا حادثه ناگوار و…، به عملکرد های افراد، ناهشیار یا خواب آلود که عادتی دیرینه ست، نمی دانم اشاره بکنم یا که نه. اصولا همیشه و در همه حال هستند کسانی که بیشتر بر حسب وظیفه، سعی در تغییر چهره واقعی  و گریم فرد یا افرادی دارند به آن گونه که می خواهند‍!
زمانی فرهاد، در انزوایی بود که به تعبیر صادق هدایت مثل خوره، ذره ذره، او را می خورد و از بین می برد. زمانی فرصت حضور می یابد با قید و شرط هایی و… و زمانی که دیگر نیز، از ترانه هایش، کلیپ و سریال هایی ساخته می شود.
زمانی اینسرت یا کتابچه حاوی اشعار ترانه های فرهاد، با وجود داشتن مجوز چاپ و نشر، انتشار نمی یابد و صرف نظر از تحمیل خسارت مالی، دوگانگی های عجیب می آفریند و زمانی اصرار می شود که پیکر بی جان فرهاد از گورستان تیه به ایران آورده تا در قطعه هنرمندان به خاک سپرده شود.
مطمئنا فرهاد جسما زنده هم، هیچ وقت نمی خواست و دوست نداشت که پرنده ای در قفس باشد. آن قدر که دق کند و نفسش بند آید و بعد جان باختنش، پیکره ای به یادبود و آرامگاهی برای آرامش و آسایش بعد مرگش، ساخته شود. کم لطفی ها، از آنان که نبودند و دور بودند و برحسب وظیفه به یکباره نزدیک شدند و باید کاری می کردند، طبیعی بود و همان گونه که گفته شد رسم و عادتی دیرینه.
تأسف بارتر از این، مصداق ضرب المثل قدیمی: «من از بیگانگان هرگر ننالم» و مدعیانی که بودند، نه دور که نزدیک! در این لحظه که مواردی از این نوع کم لطفی ها را ذکر می کردم، چهره فرهاد نازنین با آن لبخند کوچک و کوتاهش در نظرم آمد و من از عزیزان دوست داشتنی، جناب آقای نیکبخت و همسر همیشه عاشق فرهاد «بانوی گیسو حنایی» (برگرفته از مجموعه سرود نوشندگان آفتاب اثر ناظم حکمت در ترانه ای به همین نام از فرهاد) صمیمانه و خالصانه تشکر می کنم که از شدت درد های من و ما ها، می کاهند و صدای فرهاد در ذهنم طنین می گستراند که:
پای در زنجیر، پرواز می کنم
با غم های درون، اوج می گیرم
با شکست هایم، به پیش می تازم
با اشک هایم، سفر می کنم

هیچ نظری موجود نیست: